NHIỀU NƯỚC BAN HÀNH CHÍNH SÁCH BẢO VỆ TRẺ EM KHI THAM GIA MXH

Để bảo vệ trẻ em khỏi những tác hại về tâm lý và xã hội từ MXH, một số quốc gia đã đưa ra các chính sách nghiêm ngặt như: nâng giới hạn độ tuổi sử dụng MXH, tăng cường sự giám sát của phụ huynh và thay đổi thiết kế của nền tảng.

Australia cấm trẻ em dưới 16 tuổi dùng MXH

Theo Đạo luật mới của Australia, từ ngày 10/12/2025, nước này trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm người dưới 16 tuổi sử dụng MXH (bao gồm TikTok, YouTube, cùng với Instagram, Facebook, X…). 10 nền tảng MXH lớn nhất đã được lệnh phải chặn trẻ em truy cập, nếu không sẽ phải đối mặt với mức phạt lên tới 49,5 triệu AUD (33 triệu USD). Thủ tướng Anthony Albanese cho rằng Đạo luật là bằng chứng cho thấy các nhà hoạch định chính sách có thể kiềm chế những tác động tiêu cực trên mạng vốn đã vượt khỏi các biện pháp bảo vệ truyền thống.

Chính phủ Australia ước tính, có khoảng 350.000 người dùng Instagram và 150.000 người dùng Facebook trong độ tuổi từ 13 đến 15 trên toàn quốc. Việc kiểm soát tài khoản của trẻ vị thành niên được coi là bước đi nhằm tăng cường bảo vệ an toàn trực tuyến, hạn chế các nguy cơ về bạo lực mạng, nội dung độc hại và thu thập dữ liệu không phù hợp.

Liên minh châu Âu (EU) đề nghị độ tuổi tối thiểu khi tham gia MXH là 16 tuổi

Theo thống kê, tại EU, có tới 97% giới trẻ sử dụng Internet hàng ngày trong năm 2024, so với 88% của toàn bộ dân số. Điều này cho thấy Internet đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của giới trẻ, đồng thời đặt ra nhiều thách thức không nhỏ về an toàn trực tuyến.

Nghị viện châu Âu (EP) đã thông qua một nghị quyết không ràng buộc vào ngày 26/11/2025, kêu gọi thiết lập ngưỡng tuổi kỹ thuật số thống nhất trên toàn EU. Cụ thể, nghị quyết đề xuất cấm trẻ dưới 16 tuổi truy cập mạng xã hội mà không có sự đồng ý của phụ huynh hoặc người giám hộ, nhằm tạo ra không gian trực tuyến an toàn hơn. Tuy nhiên, Quy định này chỉ mang tính định hướng mà chưa bắt buộc.

Ủy ban châu Âu (EC) có sự kiện thường niên kêu gọi việc sử dụng mạng Internet một cách có trách nhiệm, đặc biệt với trẻ em, nhằm mục đích nâng cao nhận thức về an toàn trực tuyến cho trẻ em trên toàn cầu. EC luôn coi trọng vấn đề an toàn và an ninh trực tuyến của trẻ em. Nhiều biện pháp đã được triển khai, gồm việc điều tra các nền tảng trực tuyến theo Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số, nhằm bảo vệ trẻ vị thành niên khỏi những nguy cơ tiềm ẩn trên mạng. EC cũng đang xây dựng hướng dẫn chi tiết cho tất cả các nền tảng trực tuyến, yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ đảm bảo mức độ bảo mật cao về quyền riêng tư, an toàn và an ninh cho người dùng trẻ. EC dự kiến sẽ đưa ra cách tiếp cận chung của châu Âu về xác minh độ tuổi, đảm bảo tôn trọng quyền riêng tư của người dùng. Đề xuất này hướng tới việc sử dụng Ví kỹ thuật số của EU, dự kiến ra mắt vào cuối năm 2026.

Các nước như Pháp, Đan Mạch, Na Uy hạn chế dưới 15 tuổi, quy định 15 tuổi là "tuổi trưởng thành số" để phụ huynh có cơ sở quyết định việc sử dụng MXH của con cái. Ý thì đưa ra quy định trẻ em dưới 14 tuổi cần có sự đồng ý của cha mẹ để đăng ký tài khoản. Trong khi đó, tại Bỉ, trẻ em phải từ 13 tuổi trở lên mới được tạo tài khoản MXH mà không cần cha mẹ cho phép.

Anh yêu cầu công ty công nghệ cấu hình lại thuật toán để lọc nội dung không phù hợp

Ngày 24/4/2025, Cơ quan quản lý truyền thông của Anh (Ofcom) công bố loạt biện pháp mạnh nhằm buộc các công ty công nghệ bảo vệ trẻ em khỏi các nội dung độc hại trên mạng theo Đạo luật An toàn trực tuyến của Vương quốc Anh - có hiệu lực từ 25/7/2025. Đạo luật đã đưa ra hơn 40 biện pháp cụ thể yêu cầu các nền tảng MXH phải chịu trách nhiệm pháp lý trong việc bảo vệ trẻ em trên không gian mạng, chặn trẻ em truy cập vào nội dung có hại; cấu hình lại thuật toán để lọc nội dung không phù hợp, áp dụng kiểm tra độ tuổi nghiêm ngặt để xác định người dùng dưới 18 tuổi và xử lý nhanh các nội dung độc hại khi phát hiện. Mục đích của loạt biện pháp này là ngăn ngừa trẻ vị thành niên tiếp cận các nội dung tiêu cực như tự tử, tự hại, rối loạn ăn uống, khiêu dâm, cũng như những nội dung mang tính bạo lực, thù hận, phân biệt giới tính và bắt nạt trực tuyến.

Nếu không thực hiện đúng nghĩa vụ, các công ty có thể đối mặt với án phạt lên tới 18 triệu bảng Anh (22,5 triệu USD) hoặc 10% doanh thu toàn cầu. Đối với các vi phạm nghiêm trọng, Ofcom có thể yêu cầu tòa án chấm dứt hoạt động của công ty tại thị trường nước này. Đặc biệt, các nhà quản lý cấp cao tại các công ty công nghệ cũng sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm nhiều lần và có thể phải đối mặt với mức án tù lên tới 2 năm nếu họ phớt lờ thông báo thực thi từ Ofcom.

Mỹ (cấp tiểu bang) kiểm soát thuật toán và quảng cáo

Nhiều tiểu bang như New York và California đã thông qua luật buộc các công ty MXH ngừng cung cấp "nguồn cấp dữ liệu gây nghiện" (algorithmic feed) cho trẻ dưới 18 tuổi nếu không có sự cho phép của phụ huynh. Điều này nhằm hạn chế các thuật toán ưu tiên nội dung cực đoan, kích động hoặc tiêu cực. Tại bang Utah, luật pháp yêu cầu người dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý bằng văn bản của phụ huynh để tạo tài khoản MXH. Một số bang khác đang xem xét cấm hoàn toàn trẻ em dưới 16 tuổi.

Trung Quốc giới hạn thời gian sử dụng

Trung Quốc áp dụng các biện pháp nghiêm ngặt, bao gồm cả việc quy định giới hạn thời gian trẻ em sử dụng smartphone và chơi game mỗi ngày, thường chỉ cho phép trẻ em dưới 14 tuổi dùng TikTok (Douyin) tối đa 40 phút/ngày trong "chế độ dành cho thanh thiếu niên" và cấm truy cập sau 22 giờ. Tháng 01/2025, Trung Quốc cấm trẻ chơi game quá 15 tiếng trong kỳ nghỉ đông kéo dài một tháng. Đây được coi là một biện pháp đối phó với tình trạng nghiện game ở trẻ em đang diễn ra tại quốc gia này.

Tại Đông Nam Á

Tháng 01/2025, Indonesia lên kế hoạch ban hành quy định giới hạn độ tuổi tối thiểu để sử dụng MXH nhằm bảo vệ trẻ em. Bộ trưởng Thông tin và Truyền thông, bà Meutya Hafid chưa tiết lộ độ tuổi tối thiểu cụ thể, nhưng cho biết kế hoạch này đã được thảo luận với Tổng thống Prabowo Subianto và nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ. Theo khảo sát của Hiệp hội các nhà cung cấp dịch vụ Internet Indonesia với 8.700 người tham gia, tỷ lệ thâm nhập Internet tại quốc gia với dân số 280 triệu người đạt 79,5% vào năm 2023. Đáng chú ý, 48% trẻ em dưới 12 tuổi có quyền truy cập Internet, trong đó sử dụng các nền tảng phổ biến như Facebook, Instagram và TikTok. Đối với nhóm genZ từ 12 đến 27 tuổi, tỷ lệ sử dụng Internet lên tới 87%.

Singapore cũng đang cân nhắc ban hành các quy định tương tự để bảo vệ người dùng trẻ tuổi trên MXH.

VIỆT NAM BẢO VỆ TRẺ EM KHI THAM GIA MÔI TRƯỜNG MẠNG

Theo thống kê, Việt Nam là một trong những nước đứng đầu thế giới về tỷ lệ người dùng Internet và MXH. Hiện có hơn 72,7 triệu người sử dụng MXH, chiếm 73,3% dân số, trong số đó có 7,1% độ tuổi từ 13 đến 17 và 9,7% độ tuổi từ 18 đến 24. Khảo sát của UNICEF năm 2022 cho thấy, 82% trẻ em Việt Nam từ 12 đến 13 tuổi sử dụng Internet hàng ngày, con số này ở lứa tuổi 14 đến 15 là 93%. Trong khi đó, theo Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội Vụ), thời gian trẻ em Việt Nam sử dụng MXH là từ 5-7 giờ mỗi ngày, trong 6 nhóm rủi ro khi trẻ em tham gia môi trường mạng có vấn đề nghiện Internet… Thực tế đáng báo động đó đặt ra yêu cầu về các chính sách đủ mạnh để phòng ngừa, bảo vệ trẻ em khi tham gia môi trường mạng. Để bảo vệ trẻ em khi tham gia môi trường mạng, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách như:

Luật Trẻ em năm 2016 (Điều 47) quy định rõ, trẻ em có quyền được bảo vệ bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân trên môi trường mạng. Cấm mọi hành vi xâm phạm, quấy rối, bóc lột trẻ em trên mạng.

Luật An ninh mạng năm 2018 (Điều 29) đặt ra trách nhiệm pháp lý cho các bên: Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ phải kiểm soát nội dung thông tin để không gây nguy hại, xâm phạm trẻ em, quyền trẻ em; Lực lượng chuyên trách phải áp dụng biện pháp phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm hành vi sử dụng không gian mạng gây nguy hại cho trẻ em.

Quyết định số 830/QĐ-TTg ngày 01/6/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021 - 2025". Chương trình hành động quốc gia này tập trung vào việc "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng" với các mục tiêu cụ thể: 100% trường học tổ chức chương trình tuyên truyền, giáo dục kiến thức, kỹ năng số an toàn cho trẻ em; Hình thành và phổ cập hệ sinh thái các sản phẩm, ứng dụng của Việt Nam trên môi trường mạng đáp ứng nhu cầu học tập, giải trí lành mạnh cho trẻ em; 100% trẻ em là nạn nhân bị xâm hại trên môi trường mạng được hỗ trợ, can thiệp khi có yêu cầu. Chính sách bảo vệ trẻ em trên không gian mạng của Việt Nam nhấn mạnh trách nhiệm chung của toàn xã hội, được phân định rõ ràng từ cơ quan nhà nước, đến doanh nghiệp dịch vụ, gia đình (cha, mẹ) và bản thân trẻ em.

Nghị định số 147/2024/NĐ-CP (có hiệu lực từ 25/12/2024) quy định trẻ em dưới 16 tuổi khi đăng ký tài khoản MXH phải đăng ký bằng thông tin của cha mẹ và cha mẹ có trách nhiệm giám sát. Các nền tảng MXH có trách nhiệm tạm khóa, gỡ bỏ thông tin vi phạm, ảnh hưởng đến quyền lợi của tổ chức, cá nhân, bao gồm cả trẻ em, chậm nhất không quá 24 giờ khi có yêu cầu từ cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền. Đây là văn bản pháp lý mới và cụ thể nhất, siết chặt quản lý đối với dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, đặc biệt là MXH và trò chơi điện tử .

Tháng 02/2025, Bộ Thông tin và Truyền thông (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ) ban hành Bộ Quy tắc ứng xử bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, hướng đến mục tiêu đảm bảo vì một môi trường mạng an toàn, lành mạnh, văn minh, nhất là bảo vệ và hỗ trợ trẻ em được tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng. Theo đó, bộ quy tắc gồm 3 Chương, 11 Điều, quy định nhiều nội dung quan trọng, hướng đến xây dựng chuẩn mực ngôn ngữ, hành vi, ứng xử cho người dùng trên môi trường mạng; nhấn mạnh vai trò, trách nhiệm của cha, mẹ, người chăm sóc trẻ em, giáo viên và toàn xã hội trong việc chung tay bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng; phản ánh, thông báo kịp thời các nội dung độc hại và các hành vi xâm hại trẻ em trên môi trường mạng tới các cơ quan chức năng.

Luật An ninh mạng năm 2025 được Quốc hội ban hành ngày 10/12/2025 (Điều 16) quy định về phòng, chống xâm hại trẻ em trên không gian mạng. Theo đó, Luật quy định: Trẻ em có quyền được tiếp cận thông tin, tham gia hoạt động xã hội, vui chơi, giải trí, bảo vệ bí mật cá nhân, đời sống riêng tư và các quyền khác trên không gian mạng theo quy định của pháp luật; Trẻ em sử dụng dịch vụ giá trị gia tăng trên không gian mạng thì cha, mẹ hoặc người giám hộ theo pháp luật dân sự đăng ký tài khoản bằng thông tin của cha, mẹ hoặc người giám hộ và có trách nhiệm giám sát, quản lý nội dung trẻ em truy cập, đăng tải và chia sẻ thông tin trên các nền tảng dịch vụ đó.

Luật quy định trách nhiệm của: Chủ quản hệ thống thông tin, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên mạng viễn thông, mạng Internet, các dịch vụ giá trị gia tăng trên không gian mạng. Trách nhiệm của Cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động trên không gian mạng; Cơ quan, tổ chức, cha mẹ, người giám hộ, giáo viên, người chăm sóc trẻ em và cá nhân khác liên quan; Lực lượng chuyên trách bảo vệ an ninh mạng và các cơ quan chức năng có trách nhiệm áp dụng biện pháp để phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, xử lý nghiêm hành vi sử dụng không gian mạng gây nguy hại cho trẻ em, xâm hại trẻ em, xâm phạm quyền trẻ em.

KẾT LUẬN

Nhìn chung, các chính sách, quy định của các nước trên thế giới đều nhằm mục đích bảo vệ trẻ em khỏi những mối nguy hại như: Tác động sức khỏe tinh thần; Tiếp xúc nội dung độc hại; Bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư; Chống lừa đảo/bắt nạt. Sự khác biệt trong chính sách chủ yếu nằm ở mức độ can thiệp của chính phủ, từ cấm hoàn toàn (Úc), đến khuyến nghị độ tuổi, kiểm soát thuật toán và nguồn cấp dữ liệu (EU, Anh, Mỹ), tăng cường quyền giám sát của phụ huynh và giám sát chặt chẽ thời gian sử dụng (Trung Quốc).

Với Việt Nam, các chính sách bảo vệ trẻ em khi tham gia môi trường số, sử dụng MXH, cơ bản đã đầy đủ và mang tính thực thi cao. Điều còn lại là các cơ quan thực thi cần phải triển khai mạnh mẽ và nghiêm túc, đồng thời thường xuyên kiểm tra, đánh giá. Trong đó, việc xác minh độ tuổi tham gia phải chặt chẽ, bởi có thể bị lách luật dễ dàng, nên phải xác minh bằng chứng minh thư, căn cước, kết nối với dữ liệu dân cư, hoặc sử dụng công nghệ nhận dạng độ tuổi. Bên cạnh đó, phải kiểm soát tác động của thuật toán, kiểm tra thường xuyên trách nhiệm của nền tảng và nhà cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, cũng phải cân bằng giữa kiểm soát và quyền tiếp cận, để tránh việc có thể vô tình cấm trẻ em tiếp cận các nguồn thông tin giáo dục quan trọng.

Cùng với việc ban hành các chính sách, công tác tuyên truyền giáo dục về bảo vệ trẻ em trên không gian mạng cần được quan tâm chú trọng. Trong đó, Tạp chí An toàn thông tin điện tử đã mở chuyên đề và có buổi Tọa đàm về vấn đề này. Nhiều sự kiện đã được các cơ quan, tổ chức như Liên minh Niềm tin số, Cơ quan Phòng chống Ma túy và Tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC), Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), Bộ Công an, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia... tổ chức.

Chính sách cần tập trung vào giáo dục và nâng cao nhận thức số, song song với việc kiểm soát pháp lý. Đồng thời khuyến khích các nền tảng thiết kế không gian mạng dành riêng cho trẻ em an toàn, lành mạnh và có định hướng giáo dục. Cuối cùng, nếu có các vấn đề bảo vệ trẻ em trên không gian mạng thì cần gọi Tổng đài 111 để được tư vấn và giải quyết.

[Quý độc giả đón đọc Tạp chí An toàn thông tin số 1 (089) 2026 tại đây]